Nhân dịp Tết Trung thu năm 2026, ngày 19/9, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã gửi thư tới các cháu thiếu niên, nhi đồng trong nước, ở ngoài nước và các cháu người nước ngoài tại Việt Nam. Một bức thư không dài, nhưng từ ánh trăng, chiếc đèn, tiếng trống lân và những niềm vui bình dị của tuổi nhỏ, đã mở ra một thông điệp lớn hơn: mỗi trẻ em đều xứng đáng có một tuổi thơ bình yên, được yêu thương, được đến trường, được nuôi dưỡng ước mơ và được chuẩn bị hành trang để trở thành chủ nhân tương lai của đất nước.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm với các em học sinh. Ảnh: SGGP

Một miền ký ức đẹp cũng là một nền móng văn hóa

Có những điều tưởng như rất nhỏ nhưng lại đi theo một con người suốt cả cuộc đời. Đó có thể là mùi bánh nướng trong một đêm tháng Tám, ánh sáng từ chiếc đèn ông sao, tiếng trống lân rộn ràng đầu ngõ, mâm cỗ dưới trăng, câu chuyện Chú Cuội, Chị Hằng, hay đơn giản chỉ là cảm giác được nắm tay cha mẹ đi giữa đám đông đầy tiếng cười. Những ký ức ấy tạo ra phần sâu nhất của căn tính mỗi người; và khi hàng triệu ký ức cá nhân cùng gặp nhau, chúng tạo nên ký ức văn hóa của một cộng đồng, một dân tộc.

Bởi vậy, tôi đặc biệt chú ý tới câu viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trong bức thư: “Tôi mong mỗi mùa Trung thu đều để lại trong lòng các cháu một miền ký ức thật đẹp đẽ, thân thương”. Đó không chỉ là lời chúc dành cho trẻ nhỏ. Ẩn sau lời chúc ấy là một cách nhìn rất nhân văn về văn hóa: văn hóa trước hết phải chạm được vào con người, làm cho đời sống con người trở nên giàu tình cảm hơn, đẹp hơn và đáng nhớ hơn.

Một xã hội phát triển còn phải được nhận ra trong chất lượng của tuổi thơ. Trẻ em có được vui chơi không? Có không gian công cộng an toàn không? Có được tiếp xúc với nghệ thuật, sách, bảo tàng, thư viện, sân chơi, các lễ hội lành mạnh không? Có được nghe những câu chuyện đẹp về quê hương, lịch sử, gia đình và cộng đồng không? Có được bảo vệ trước bạo lực, xâm hại, thông tin độc hại và áp lực thành tích quá mức không? Những câu hỏi ấy thực chất là những câu hỏi về chất lượng phát triển.

Trong xã hội số, kiến tạo ký ức tuổi thơ càng trở nên quan trọng. Nhiều đứa trẻ hôm nay có thể nhớ một nhân vật trên mạng hay một đoạn video ngắn rõ hơn một làn điệu dân ca, một trò chơi dân gian. Vấn đề không nằm ở công nghệ, mà ở khả năng đưa những giá trị văn hóa tốt đẹp vào môi trường số bằng ngôn ngữ hấp dẫn đối với trẻ em.

Tổng Bí thư Tô Lâm, Chủ tịch nước Tô Lâm với các em học sinh. Ảnh: Lâm Hiển

Trung thu vì thế không nên chỉ được bảo tồn như một “phong tục cũ”. Cần làm cho Trung thu sống trong đời sống đương đại bằng phim hoạt hình, trò chơi, sách tranh, sân khấu, thiết kế, trải nghiệm bảo tàng và nội dung số có chất lượng. Giữ gìn truyền thống không phải giữ nguyên mọi thứ như cũ, mà trao cho truyền thống năng lực sống tiếp trong tâm hồn những thế hệ mới.

Tuổi thơ là một giai đoạn ngắn, nhưng những gì được gieo vào tuổi thơ có thể quyết định rất dài tương lai của một con người. Chính vì thế, kiến tạo những “miền ký ức đẹp” cũng chính là kiến tạo nguồn vốn văn hóa cho đất nước.

Không để hoàn cảnh lấy đi ước mơ của tuổi nhỏ

Nếu phần đầu bức thư gợi lên vẻ đẹp của ký ức, thì phần tiếp theo chuyển rất tự nhiên sang một vấn đề căn cốt của phát triển: công bằng đối với trẻ em.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước viết rằng dù lớn lên “giữa phố phường nhộn nhịp hay bản làng xa xôi, nơi biên cương hay hải đảo”, mỗi cháu đều xứng đáng có một tuổi thơ bình yên, được đến trường, được che chở và yêu thương. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh: “Không để cháu nào thiếu đi sự chăm sóc, không để hoàn cảnh nào lấy đi niềm vui và những ước mơ hồn nhiên của tuổi nhỏ”.

Tôi cho rằng đây là một trong những thông điệp quan trọng nhất của bức thư.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp mặt đội viên tiêu biểu. Ảnh: TTXVN

Một đứa trẻ không lựa chọn nơi mình sinh ra, hoàn cảnh kinh tế của gia đình, điều kiện của địa phương hay những biến cố mà mình phải đối diện. Nhưng một xã hội văn minh phải nỗ lực để những khác biệt ấy không trở thành định mệnh. Khoảng cách địa lý không thể trở thành khoảng cách cơ hội; nghèo khó không thể trở thành rào cản vĩnh viễn đối với giáo dục; sự thiếu thốn về thiết chế văn hóa không thể khiến trẻ em ở những địa bàn khó khăn bị đứng ngoài đời sống tinh thần phong phú của đất nước.

Thông điệp này có sự nối tiếp rất rõ với thư gửi ngành Giáo dục nhân dịp khai giảng năm học 2026 - 2027. Khi ấy, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu mỗi nhà trường phải là nơi tài năng được phát hiện, nâng đỡ và trẻ em có hoàn cảnh khó khăn không bị bỏ lại phía sau; đồng thời nhấn mạnh rằng, nơi sinh ra hay hoàn cảnh gia đình không được cản trở con đường học tập và tương lai của một con người.

Hai bức thư, ở hai thời điểm gần nhau, thực chất cùng nói về một nguyên tắc phát triển: mọi trẻ em phải có cơ hội.

Cơ hội ở đây không chỉ là một chỗ ngồi trong lớp học. Đó còn là cơ hội được tiếp xúc với cái đẹp, được tham gia hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao; được phát hiện tài năng; được thể hiện bản thân; được nghe tiếng nói của mình được tôn trọng; được bảo vệ trên không gian mạng; được sống trong một gia đình có thời gian dành cho con; được trưởng thành mà không bị buộc phải trở thành bản sao của những kỳ vọng người lớn.

Chính sách cho trẻ em vì thế cần được nhìn bằng tư duy liên ngành. Giáo dục không thể tách khỏi văn hóa; chăm sóc trẻ em không thể tách khỏi quy hoạch đô thị; an toàn trẻ em không thể tách khỏi quản trị nền tảng số; bình đẳng cơ hội không thể tách khỏi chính sách vùng miền.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm với các em học sinh dân tộc thiểu số tiêu biểu. Ảnh: TTXVN

Ở đô thị, cần quan tâm đúng mức tới thư viện, công viên, sân chơi, nhà văn hóa, không gian nghệ thuật dành cho trẻ. Ở vùng sâu, vùng xa, bài toán có thể là khoảng cách đến trường, khả năng tiếp cận sách, internet, hoạt động nghệ thuật và đội ngũ giáo viên. Dù ở đâu, chính sách cũng cần bắt đầu từ câu hỏi: một đứa trẻ cần gì để phát triển toàn diện?

“Không để hoàn cảnh nào lấy đi niềm vui và những ước mơ hồn nhiên của tuổi nhỏ” vì thế cần trở thành tiêu chí để kiểm tra chất lượng của chính sách phát triển.

Nuôi dưỡng những chủ nhân của kỷ nguyên mới

Bức thư không chỉ nói về việc người lớn phải làm gì cho trẻ em. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng đặt niềm tin rất lớn vào chính các em: “Đất nước đặt niềm tin vào thế hệ các cháu, những chủ nhân tương lai”.

Điều đáng chú ý là hình ảnh “chủ nhân tương lai” trong bức thư không được định nghĩa bằng thành tích học tập đơn thuần. Các em được nhắn nhủ chăm ngoan, thực hiện tốt 5 điều Bác Hồ dạy, kính trọng ông bà, cha mẹ, thầy cô; đoàn kết, yêu thương bạn bè; chăm chỉ học tập, rèn luyện sức khỏe, nuôi dưỡng lòng nhân ái, tình yêu quê hương và không ngừng tiến bộ.

Đó là một quan niệm giáo dục toàn diện và, theo tôi, đặc biệt có ý nghĩa trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp mặt đội viên tiêu biểu. Ảnh: TP

Khi máy móc ngày càng có thể làm nhanh hơn con người nhiều công việc liên quan đến tính toán, ghi nhớ, tìm kiếm hay xử lý dữ liệu, giá trị của con người càng nằm ở những phẩm chất rất “người”: lòng nhân ái, khả năng sáng tạo, năng lực hợp tác, bản lĩnh đạo đức, trí tưởng tượng, trách nhiệm, khả năng cảm nhận cái đẹp và ý thức đối với cộng đồng. Giáo dục tương lai vì thế không thể chỉ là cuộc chạy đua nhồi thêm kiến thức cho trẻ em. Quan trọng hơn là giúp các em hình thành năng lực học suốt đời và một hệ giá trị đủ vững để sống trong một thế giới biến đổi rất nhanh.

Trong bức thư nhân dịp khai giảng năm học mới, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước từng viết rằng điều đã học có thể nhanh chóng trở nên cũ, nhưng tinh thần ham học, bản lĩnh, khả năng sáng tạo, lòng trung thực và nghị lực vươn lên sẽ luôn có giá trị. Đặt cạnh bức thư nhắn dịp Trung thu, chúng ta thấy rõ một chân dung mong muốn về thế hệ Việt Nam tương lai: có tri thức, nhưng không chỉ có tri thức; làm chủ công nghệ nhưng không bị công nghệ dẫn dắt; có khát vọng nhưng cũng có lòng nhân ái; có năng lực cạnh tranh nhưng không đánh mất tinh thần cộng đồng; bước ra thế giới nhưng vẫn mang trong mình tình yêu quê hương và bản sắc văn hóa.

Để hình thành một thế hệ như vậy, trách nhiệm trước hết thuộc về người lớn.

Gia đình phải là nơi đứa trẻ cảm thấy mình được yêu thương trước khi được đánh giá. Nhà trường phải là nơi trẻ em được tôn trọng trước khi bị so sánh. Không gian mạng phải là nơi các em học hỏi và sáng tạo, không phải thị trường khai thác sự chú ý bằng mọi giá. Các thiết chế văn hóa, nghệ sĩ và nhà sáng tạo nội dung cũng cần coi trẻ em là một công chúng quan trọng, xứng đáng được tiếp cận những sản phẩm tốt nhất.

Dù lớn lên giữa phố phường nhộn nhịp hay bản làng xa xôi, nơi biên cương hay hải đảo, các em đều xứng đáng có một tuổi thơ bình yên, được đến trường, được che chở và yêu thương. Ảnh: Lâm Hiển

Và có lẽ còn một điều rất quan trọng: người lớn phải dành thời gian cho trẻ.

Nhiều khi chúng ta mua cho trẻ một món đồ chơi đắt tiền nhưng lại không có một giờ chơi cùng con; cho trẻ một chiếc điện thoại thông minh nhưng không đủ kiên nhẫn lắng nghe một câu chuyện; đầu tư rất nhiều lớp học thêm nhưng lại rất ít những chuyến đi đến bảo tàng, nhà hát, di tích, làng quê hay thiên nhiên. Trong khi ký ức tuổi thơ thường được tạo nên bởi những khoảnh khắc có sự hiện diện thực sự của người thân.

Tết Trung thu nhắc chúng ta về điều đó.

Ánh trăng vẫn là ánh trăng của bao thế hệ. Nhưng tuổi thơ của mỗi thế hệ lại diễn ra trong một hoàn cảnh khác. Trẻ em hôm nay lớn lên giữa trí tuệ nhân tạo, mạng xã hội, trò chơi trực tuyến, đô thị hóa, hội nhập toàn cầu và một nhịp sống nhanh chưa từng có. Chúng ta không thể tạo cho các em một tuổi thơ giống hệt tuổi thơ của cha mẹ mình. Nhưng chúng ta hoàn toàn có thể bảo đảm cho các em những giá trị mà mọi tuổi thơ đều cần: sự bình yên, tình yêu thương, niềm vui, trí tưởng tượng, sự tôn trọng, những cơ hội công bằng và niềm tin vào tương lai.

Có lẽ vì thế, câu kết trong bức thư nhân dịp Trung thu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước để lại nhiều suy nghĩ: mong cháu nào cũng có một Trung thu trọn vẹn, đáng nhớ và có “niềm tin vào những điều tốt đẹp đang chờ đón phía trước”.

Kiến tạo tuổi thơ cho các em chính là kiến tạo tương lai. Ảnh: Lâm Hiển

Niềm tin ấy không tự nhiên mà có. Nó được hình thành từ cách người lớn đối xử với trẻ em hôm nay.

Kiến tạo tuổi thơ vì thế chính là kiến tạo tương lai. Khi mỗi đứa trẻ được lớn lên trong yêu thương, văn hóa và cơ hội, chúng ta không chỉ trao cho các em một tuổi thơ đẹp. Chúng ta đang chuẩn bị những con người sẽ mang tương lai Việt Nam đi xa hơn.

Nguồn: https://daibieunhandan.vn