Thông điệp về vị thế Việt Nam trong kỷ nguyên mới
Chiều 9/11, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có bài phát biểu chính sách tại Quốc hội Nhật Bản. Không chỉ mở ra những định hướng mới cho quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam – Nhật Bản, bài phát biểu còn gửi đi một thông điệp sâu sắc về bản lĩnh tự chủ, khát vọng tự cường và tâm thế chủ động đồng kiến tạo của Việt Nam.
Đặt trong tinh thần Nghị quyết số 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế trong tình hình mới và Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, những thông điệp ấy càng có ý nghĩa đối với hành trình phát triển đất nước hôm nay.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Thủ tướng Nhật Bản Takaichi nghe quân nhạc cử Quốc thiều hai nước. Ảnh: Thống Nhất/TTXVN
Bản lĩnh tự chủ và tâm thế của một Việt Nam đang vươn lên
Phát biểu chính sách của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm để lại dấu ấn bởi điều lớn hơn: cách một dân tộc nói về chính mình, về những giá trị mình kiên định và tương lai mình muốn cùng thế giới xây dựng. Từ Tokyo, người đứng đầu Đảng và Nhà nước ta khẳng định sự trân trọng đối với chặng đường 53 năm quan hệ ngoại giao Việt Nam - Nhật Bản, với những cây cầu, công trình hạ tầng, cơ sở đào tạo và biết bao nghĩa cử mà hai dân tộc đã dành cho nhau. Cầu Nhật Tân, Nhà ga T2 Nội Bài, tuyến metro số 1 tại Thành phố Hồ Chí Minh không chỉ là dấu ấn của hợp tác phát triển. Chúng còn nhắc chúng ta rằng quan hệ giữa các quốc gia trở nên bền chặt khi được hiện diện trong đời sống, khi những cam kết chính trị chuyển thành cơ hội đi lại, học tập, lao động và một cuộc sống tốt đẹp hơn cho người dân.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu chính sách tại Quốc hội Nhật Bản. Ảnh: TTXVN
Trên nền tảng của lòng biết ơn và sự tin cậy ấy, bài phát biểu mở ra một tầm nhìn mới. Việt Nam mong muốn cùng Nhật Bản trở thành những “đối tác đồng hành, đồng kiến tạo, cùng có lợi”, hướng tới tăng trưởng chất lượng cao, tự chủ chiến lược và tự cường. Điểm đáng chú ý nằm ở hai chữ “đồng kiến tạo”. Đó không còn chỉ là câu chuyện một nước hỗ trợ, một nước tiếp nhận; không chỉ là mở rộng đầu tư, thương mại hay viện trợ phát triển. Đó là mong muốn hai bên cùng góp tri thức, công nghệ, năng lực quản trị và sức sáng tạo để hình thành những giá trị mới cho tương lai.
Thông điệp ấy càng có sức nặng khi thế giới đang trải qua những biến động sâu sắc: cạnh tranh chiến lược gia tăng, chuỗi cung ứng bị thử thách, chuyển đổi công nghệ diễn ra với tốc độ chưa từng có, trong khi biến đổi khí hậu và những bất ổn an ninh truyền thống, phi truyền thống đặt ra những thách thức phức tạp. Trong một thế giới như vậy, độc lập, tự chủ không có nghĩa là khép cửa; tự cường càng không đồng nghĩa với tự mình làm tất cả. Tự chủ trước hết phải là khả năng lựa chọn con đường phát triển của chính mình, có đủ nội lực để hợp tác bình đẳng, đủ bản lĩnh để bảo vệ lợi ích quốc gia – dân tộc và đủ niềm tin để mở rộng những quan hệ có trách nhiệm.
Đó là sự tiếp nối đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển; đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại. Đồng thời, Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã đặt ra yêu cầu phát triển đối ngoại tương xứng với tầm vóc lịch sử, văn hóa, vị thế đất nước và chủ động đóng góp cho hòa bình, phát triển bền vững.
Sau 40 năm Đổi mới, Việt Nam đã có thế và lực khác trước. Nhưng những thành tựu ấy không phải lý do để bằng lòng, mà là nền tảng cho bước phát triển cao hơn. Khi đất nước hướng tới mục tiêu năm 2030 và khát vọng trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045, điều chúng ta cần không chỉ là thêm cơ hội từ bên ngoài, mà là năng lực biến cơ hội thành sức mạnh nội sinh. Tôi cho rằng, đó chính là chiều sâu của thông điệp gửi đi từ diễn đàn Quốc hội Nhật Bản: một Việt Nam tự tin nhưng không tự mãn, kiên định nhưng không khép kín, chủ động hội nhập mà vẫn làm chủ tương lai của mình.
Nghị quyết số 59 và bước chuyển từ tham gia sang đồng kiến tạo
Nhìn từ Nghị quyết số 59-NQ/TW ngày 24/1/2025 của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế trong tình hình mới, bài phát biểu tại Tokyo là một minh họa rất sinh động cho sự thay đổi về tư duy và phương thức hội nhập của Việt Nam. Nghị quyết xác định hội nhập quốc tế là động lực chiến lược của phát triển; yêu cầu hội nhập đồng bộ, toàn diện, sâu rộng, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, đồng thời nhấn mạnh vai trò quyết định của nội lực và tầm quan trọng của việc tranh thủ hiệu quả ngoại lực.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu chính sách tại Quốc hội Nhật Bản. Ảnh: Thống Nhất/TTXVN
Điểm mới có ý nghĩa đặc biệt là tâm thế hội nhập. Nếu trước đây, thành công hội nhập thường được kể bằng việc chúng ta tham gia được bao nhiêu tổ chức, ký được bao nhiêu hiệp định, thu hút được bao nhiêu nguồn vốn, thì trong giai đoạn mới, câu hỏi cần được đặt ra là: Việt Nam đóng góp được gì, cùng đối tác tạo ra điều gì và đã nâng cao năng lực của chính mình đến đâu? Từ tham gia vào những luật chơi và mạng lưới sẵn có, đất nước phải từng bước chủ động đóng góp xây dựng, định hình những không gian hợp tác phù hợp với lợi ích chung và luật pháp quốc tế.
Bởi vậy, khi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề xuất hợp tác với Nhật Bản về trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ số, công nghệ vũ trụ, công nghệ biển, chuyển đổi xanh, nhấn mạnh liên kết giữa nhà trường, viện nghiên cứu và doanh nghiệp, gắn nghiên cứu với thương mại hóa sản phẩm, chúng ta có thể thấy rất rõ tinh thần hội nhập để nâng cao năng lực phát triển. Điều quan trọng không chỉ là tiếp nhận những công nghệ tiên tiến, mà phải tạo ra đội ngũ con người đủ khả năng làm chủ công nghệ, những doanh nghiệp đủ sức tham gia vào các khâu có giá trị cao và những thiết chế đủ năng lực nuôi dưỡng sáng tạo.
Ở đây còn có một sự gặp gỡ đáng suy ngẫm giữa những định hướng lớn của đất nước. Nghị quyết số 59 về hội nhập quốc tế, Nghị quyết số 57-NQ/TW về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, cùng các chủ trương đổi mới thể chế và phát triển nguồn nhân lực không phải những con đường tách rời. Chúng bổ sung, thúc đẩy lẫn nhau. Hội nhập mang đến tri thức, thị trường và những chuẩn mực mới; khoa học, công nghệ giúp chúng ta nâng cao năng suất và sức cạnh tranh; thể chế tốt mở đường cho các nguồn lực được giải phóng; còn con người là chủ thể kết nối tất cả những yếu tố ấy thành kết quả phát triển.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu chính sách tại Quốc hội Nhật Bản. Ảnh: Thống Nhất/TTXVN
Nhật Bản có thế mạnh về công nghệ, quản trị và phát triển con người; Việt Nam có nhu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng, nguồn nhân lực trẻ và khát vọng vươn lên. Vì vậy, hợp tác cần vượt khỏi việc mở rộng sản xuất, thương mại để hình thành những trung tâm nghiên cứu, mạng lưới đào tạo, doanh nghiệp công nghệ và năng lực sáng tạo chung.
Bài phát biểu còn đặt hợp tác song phương trong không gian của ASEAN, Mekong, CPTPP và APEC 2027; nhấn mạnh hòa bình, luật pháp quốc tế, an toàn trên biển và vai trò trung tâm của ASEAN. Một nền đối ngoại chủ động không chỉ vun đắp quan hệ với từng đối tác, mà còn góp phần kết nối các cơ chế hợp tác, tạo thêm nhịp cầu đối thoại giữa những khác biệt.
Từ lòng tin và giá trị con người đến kết quả phát triển thực chất
Điều khiến bài phát biểu có sức lay động, theo tôi, còn nằm ở chỗ các vấn đề chiến lược không tách rời những điều rất gần gũi với cuộc sống. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhắc đến sự sẻ chia giữa hai nước trong đại dịch, sự hỗ trợ đối với những người chịu hậu quả chiến tranh và thiên tai; quan tâm tới cộng đồng gần 700.000 người Việt Nam ở Nhật Bản, quyền lợi của người lao động, sự phát triển của sinh viên, nhà khoa học và những người trẻ. Những câu chuyện ấy nhắc rằng, suy cho cùng, đích đến của đối ngoại và hội nhập vẫn là hạnh phúc, sự an toàn và cơ hội phát triển của con người.
Trong quan hệ quốc tế, lợi ích là điều kiện cần, nhưng lòng tin là điều kiện để hợp tác đi xa. Lòng tin không tự nhiên hình thành mà được tích lũy qua cách các bên giữ lời hứa, ứng xử với nhau lúc khó khăn, tôn trọng văn hóa của nhau và bảo vệ lợi ích chính đáng của người dân. Từ những nghĩa cử trao tặng khẩu trang, vaccine trong đại dịch đến hàng nghìn cuộc gặp gỡ giữa người lao động, sinh viên, nghệ sĩ, doanh nghiệp hai nước, chính sự gắn bó giữa người với người đã làm sâu sắc thêm nền tảng xã hội của quan hệ Việt Nam – Nhật Bản.
Đó cũng là lý do chúng ta cần nhìn văn hóa như một nguồn lực quan trọng của hội nhập quốc tế. Một đất nước có bản sắc không phải là một đất nước đứng ngoài dòng chảy toàn cầu, mà là đất nước có khả năng bước ra thế giới với những giá trị riêng, biết đối thoại với sự khác biệt và góp phần làm phong phú thêm đời sống chung của nhân loại. Văn hóa giúp chuyển sự hiểu biết thành đồng cảm, đồng cảm thành tin cậy và tin cậy thành khả năng hợp tác bền vững. Trong tinh thần Nghị quyết số 59 và các chủ trương phát triển văn hóa Việt Nam, ngoại giao văn hóa, giao lưu nhân dân và công nghiệp văn hóa cần được nhìn nhận như những phần việc gắn kết với chiến lược phát triển, chứ không chỉ là hoạt động giới thiệu hình ảnh đất nước.
Với Nhật Bản, có thể mở rộng hợp tác về di sản, thiết kế, điện ảnh, công nghiệp nội dung số và du lịch sáng tạo. Điều cần hơn cả là chuyển giao lưu thành những dự án dài hạn, sản phẩm sáng tạo có thị trường, chương trình đào tạo giúp người trẻ cùng làm việc. Sức mạnh mềm không chỉ ở việc thế giới biết đến Việt Nam, mà ở sự tin cậy khiến bạn bè muốn đồng hành.
.jpg)
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu chính sách tại Quốc hội Nhật Bản. Ảnh: Thống Nhất/TTXVN
Tuy nhiên, từ tầm nhìn đến hiện thực luôn có một quãng đường không ngắn. Bài phát biểu đã dành sự quan tâm đáng kể cho vai trò của Quốc hội hai nước, hoạt động lập pháp, giám sát, hoàn thiện thể chế và chất lượng thực thi. Một nhận định rất đáng suy ngẫm được nêu ra: “Niềm tin của nhà đầu tư được củng cố qua chính chất lượng thực thi”. Đây không chỉ là yêu cầu đối với môi trường đầu tư, mà còn là lời nhắc về trách nhiệm biến chủ trương thành hành động, biến thỏa thuận thành công trình, sản phẩm, kỹ năng và những thay đổi có thể cảm nhận được trong đời sống.
Đối với Việt Nam hôm nay, điều đó đòi hỏi sự phối hợp hiệu quả hơn giữa các cơ quan trung ương và địa phương; cơ chế công khai, minh bạch, có thể dự báo; sự đồng hành thiết thực với doanh nghiệp; trách nhiệm theo dõi đến cùng các cam kết đã ký. Quan trọng không kém là khả năng lựa chọn những lĩnh vực hợp tác có giá trị gia tăng cao, tránh phân tán nguồn lực, khắc phục tư duy thành tích và lấy hiệu quả cuối cùng làm thước đo. Hội nhập quốc tế phải trở thành động lực đổi mới ngay trong từng cơ quan, doanh nghiệp, trường học và địa phương.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae chứng kiến lễ trao các văn kiện hợp tác giữa hai nước. Ảnh: Thống Nhất/TTXVN
Từ diễn đàn Quốc hội Nhật Bản, một thông điệp vượt ra ngoài khuôn khổ chuyến thăm đã được gửi đi: Việt Nam trân trọng quá khứ nhưng hướng về tương lai, vững vàng trong những nguyên tắc của mình nhưng sẵn sàng mở rộng cánh cửa hợp tác; không chỉ mong nhận được những cơ hội phát triển, mà mong cùng bạn bè tạo ra cơ hội cho nhau. Trong hành trình ấy, nội lực là nền tảng, tri thức và sáng tạo là động lực, văn hóa và lòng tin là chất keo gắn kết, còn con người là mục tiêu sau cùng. Đó cũng chính là tâm thế cần có để đất nước bước vững chắc vào kỷ nguyên phát triển mới: một Việt Nam tự chủ, tự cường, nhân văn và có trách nhiệm với tương lai chung.
.jpg)