Hội nghị Hội đồng nhân dân (HĐND) toàn quốc triển khai phương hướng, nhiệm vụ nhiệm kỳ 2026 - 2031 diễn ra sáng nay, 28/5, là hội nghị đầu tiên được tổ chức sau cuộc sắp xếp lại không gian phát triển và tổ chức bộ máy quy mô lớn nhất từ trước tới nay.

Sau hợp nhất đơn vị hành chính cấp tỉnh, quy mô dân số của các địa phương lớn hơn, phạm vi quản lý rộng hơn, tính chất kinh tế - xã hội đa dạng và phức tạp hơn. Với việc tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình 2 cấp với phương châm "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm" khiến khối lượng công việc của cấp tỉnh và cấp xã tăng lên đáng kể. Cùng với đó, cả nước đang quyết liệt thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Bối cảnh này đặt ra trọng trách lớn đối với các địa phương và theo đó, đòi hỏi HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 phải đổi mới toàn diện.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh kiểm tra công tác chuẩn bị tổ chức Hội nghị HĐND toàn quốc nhiệm kỳ 2026 - 2031. Ảnh: Trọng Hiếu

Thực tiễn nhiệm kỳ 2021 - 2026 cho thấy, hoạt động của HĐND đã có nhiều chuyển biến tích cực. HĐND cấp tỉnh đã ban hành hơn 30.800 nghị quyết, tổ chức hơn 4.000 đoàn giám sát, ghi nhận trên 36.000 kiến nghị, trong đó hơn 86% kiến nghị đã được giải quyết. Hoạt động chất vấn cũng chuyển biến rõ nét với hơn 1.200 phiên chất vấn đi thẳng vào trách nhiệm người đứng đầu, tăng tính tranh luận và yêu cầu cam kết tiến độ xử lý.

Tuy nhiên, hoạt động của HĐND cũng còn không ít tồn tại, hạn chế, một số hoạt động còn hình thức, chưa đáp ứng được sự kỳ vọng của cử tri và người dân địa phương. Việc chuyển sang mô hình chính quyền địa phương 2 cấp cũng đã bộc lộ một số khó khăn mới, như: dữ liệu chưa đồng bộ, năng lực của một bộ phận cán bộ cơ sở chưa đáp ứng yêu cầu, điều kiện bảo đảm hoạt động ở nhiều xã sau sáp nhập còn thiếu và yếu. Việc thực hiện chủ trương phân cấp, phân quyền ở một số địa phương vừa qua cũng còn nhiều lúng túng, không ít quyết sách của địa phương vẫn phải qua nhiều tầng nấc xin ý kiến, cơ chế “xin - cho” vẫn hiện hữu ở một số lĩnh vực; trách nhiệm được giao nhưng thẩm quyền và công cụ thực hiện chưa thật tương xứng.

Để HĐND các cấp thực hiện hiệu quả vai trò, trách nhiệm của cơ quan dân cử, cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương trong giai đoạn mới, vấn đề cốt lõi hiện nay là phải bảo đảm các điều kiện để HĐND đủ thực quyền, đủ năng lực và đủ công cụ kiểm soát quyền lực; theo đó, HĐND phải thực sự có quyền quyết định đối với ngân sách, đầu tư công, phân bổ nguồn lực và các chính sách phát triển địa phương; đồng thời có đủ công cụ để giám sát, yêu cầu giải trình và theo dõi trách nhiệm thực hiện đến cùng.

Muốn vậy, trước hết phải tiếp tục hoàn thiện thể chế theo hướng đồng bộ với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, tháo gỡ các điểm nghẽn trong phân cấp, phân quyền, bảo đảm rõ trách nhiệm giữa Trung ương với địa phương, giữa HĐND với UBND. Cùng với đó là xây dựng đội ngũ đại biểu và cán bộ chuyên trách thực sự có năng lực, bản lĩnh và hiểu thực tiễn quản trị địa phương.

Trong bối cảnh quản trị số, đổi mới hoạt động HĐND cũng không thể chỉ dừng ở những cải tiến mang tính đơn lẻ, kỹ thuật mà trọng tâm phải là xây dựng mô hình HĐND số, hoạt động trên nền tảng dữ liệu và ứng dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo để nâng cao tính công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình. Các “kỳ họp không giấy”, phần mềm theo dõi kiến nghị cử tri, hệ thống dữ liệu liên thông từ Quốc hội đến HĐND các cấp cần được triển khai sớm, đồng bộ, thực chất.

Đặc biệt, đại biểu HĐND phải được trang bị tốt hơn về kỹ năng phản biện chính sách, giám sát đầu tư công, quản lý đất đai, tài chính - ngân sách và giải quyết khiếu nại, tố cáo; một HĐND mạnh không chỉ được đo bằng số lượng nghị quyết hay phiên giám sát, mà bằng khả năng phát hiện vấn đề, truy đến cùng trách nhiệm và thúc đẩy thay đổi trong quản trị địa phương.

Phân quyền mạnh hơn cũng đồng nghĩa với yêu cầu kiểm soát quyền lực phải chặt chẽ hơn; trong bối cảnh đó, vai trò hướng dẫn, giám sát và hỗ trợ thể chế của Ủy ban Thường vụ Quốc hội cần tiếp tục được nâng cao. Không chỉ hướng dẫn nghiệp vụ, các cơ quan của Quốc hội cần đi sâu hơn vào tháo gỡ các vướng mắc phát sinh trong thực tiễn, tăng cường giám sát việc thực hiện phân cấp, phân quyền và bảo đảm tính thống nhất trong tổ chức hoạt động của HĐND cả nước.

Ngoài ra, cần nâng cao chất lượng phối hợp giữa HĐND với UBND, MTTQ Việt Nam và các cơ quan liên quan; đẩy mạnh công tác thông tin, truyền thông để lan tỏa các mô hình hoạt động hiệu quả, tạo sự đồng thuận và tăng niềm tin của người dân đối với cơ quan dân cử.

Xét đến cùng, thước đo của đổi mới tổ chức bộ máy không nằm ở việc giảm bao nhiêu đầu mối hay tinh giản bao nhiêu biên chế, mà ở việc người dân có thực sự cảm nhận được một chính quyền hiệu quả hơn, gần dân hơn và trách nhiệm hơn hay không.

Trong tiến trình đó, HĐND không chỉ là thiết chế đại diện cho người dân địa phương mà phải nâng tầm, thực sự là trung tâm quyết định các vấn đề quan trọng của địa phương, thiết chế kiểm soát quyền lực hiệu quả, bảo đảm mọi quyết sách đều vì sự phát triển của địa phương và cuộc sống tốt đẹp hơn cho mọi người dân địa phương.

Nguồn: https://daibieunhandan.vn